Buluş Sahibi ve Hak Sahipliği Rehberi
Bir teknik problemi çözen, yeni bir ürün geliştiren veya mevcut bir üretim yöntemini iyileştiren herkesin aklına gelen ilk soru şudur: "Kimler patent alabilir?"
Halk arasında genellikle patent almanın sadece dev şirketlere, akademisyenlere veya mühendislere ait bir ayrıcalık olduğu yönünde yanlış bir algı vardır. Oysa Türkiye'de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca, gerekli şartları taşıyan bir buluşa imza atan hemen hemen her gerçek veya tüzel kişi patent başvurusunda bulunma ve patent sahibi olma hakkına sahiptir.
-
Gerçek Kişiler (Bireysel Buluş Sahipleri)
Patent hukukunda temel kural; buluş yapma hakkının ilk olarak buluşu fiilen gerçekleştiren gerçek kişiye ait olmasıdır.
. Her Yaştan Bireyler: Yaş kısıtlaması olmaksızın, bir buluş ortaya koyan her birey kendi adına patent başvurusu yapabilir. (18 yaşından küçükler için kanuni veli/vasi onayı ile süreç yürütülür.)
. Ortak Buluşçular: Bir buluş birden fazla kişi tarafından ortaklaşa geliştirilmişse, bu kişiler "ortak buluş sahibi" olarak birlikte başvuru yapabilirler.
. Meslekten Bağımsızlık: Patent almak için mühendis, akademisyen veya bilim insanı olma şartı yoktur. Teknisyenler, ustalar, öğrenciler veya ev hanımları dahi geliştirdikleri teknik yenilikler için patent alabilirler.
-
Tüzel Kişiler (Şirketler, Kurumlar ve Kuruluşlar)
Tüzel kişiler (şirketler) kendileri fiziksel olarak düşünüp bir buluş üretemezler; ancak buluş yapma hakkını sözleşmeler veya kanuni düzenlemeler yoluyla devralarak Patent Başvuru Sahibi olurlar.
. Sermaye Şirketleri (LTD, A.Ş. vb.): Şirket bünyesinde veya Ar-Ge merkezlerinde geliştirilen projeler için şirketler başvuru sahibi sıfatıyla patenti üzerlerine alabilirler.
. Üniversiteler ve Araştırma Kurumları: Akademisyenler veya öğrenciler tarafından üniversite bünyesinde yapılan buluşlarda, kanuni düzenlemeler (SMK Madde 121) çerçevesinde üniversiteler hak sahibi olarak başvuru gerçekleştirebilir.
. Sivil Toplum Kuruluşları ve Dernekler: İlgili mevzuatları elverdiği ölçüde tüzel kişilik bünyesinde geliştirilen buluşlara başvuru sahibi olabilirler.
Çalışan Buluşları: Şirkette Yapılan Buluşun Patenti Kime Aittir?
İş dünyasında en çok karmaşa yaşanan konulardan biri, bir şirkette çalışan personelin geliştirdiği buluşların kime ait olacağıdır. Kanun bu durumu ikiye ayırır:
. Hizmet Buluşları: Çalışanın iş ilişkisi gereği yapmakla yükümlü olduğu bir görevin sonucunda veya şirketin deneyim ve imkanlarından yararlanarak ortaya çıkardığı buluşlardır. Bu durumda hak sahibi işverendir (şirkettir). Ancak işveren, buluşu yapan çalışana kanunen "makul bir bedel/tazminat" ödemekle yükümlüdür.
. Serbest Buluşlar: Çalışanın işiyle, şirketin faaliyet alanıyla veya şirket imkanlarıyla hiçbir ilgisi olmadan tamamen kendi özel zamanında ve imkanlarıyla yaptığı buluşlardır. Bu buluşların patenti doğrudan çalışana aittir.
Yabancı Uyruklu Kişiler ve Şirketler Patent Alabilir mi?
Evet. Türkiye'de mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi ve uluslararası anlaşmalar (Paris Sözleşmesi, PCT vb.) geçerlidir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan yabancı gerçek kişiler veya yurt dışında yerleşik yabancı şirketler de Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) başvurarak Türkiye'de patent koruması elde edebilirler.
Buluş Sahibi ile Başvuru Sahibi Arasındaki Fark Nedir?
Patent dosyasında iki ayrı kavram bulunur ve bu detay hukuki açıdan hayati önem taşır:
. Buluş Sahibi (Buluşçu): Buluşu fikren ve teknik olarak ortaya çıkaran gerçek kişidir. Bu hak devredilemez; patent belgesinde buluşçunun ismi her zaman yaşatılır (manevi hak).
. Başvuru/Mülkiyet Sahibi: Patentin ticari haklarına, satma, kiralama (lisans verme) yetkisine sahip olan kişidir. Bu bir şirket veya buluşçunun kendisi olabilir (maddi hak).
Fikrinizi Hak Ettiği Ticari Değere Dönüştürün!
Bireysel bir girişimci veya kurumsal bir şirket olmanız fark etmeksizin, geliştirdiğiniz teknik çözümün yasal haklarını doğru kurgulamak gelecekteki ticari başarınızın temelidir. Buluş sahipliği haklarının doğru tespiti, hak devri sözleşmelerinin hazırlanması ve tescil süreçlerinin hatasız yönetilmesi profesyonel bir yaklaşım gerektirir.
Siz de buluşunuzun patentlenebilirlik durumunu öğrenmek, hak sahipliği yapılandırmasını doğru kurgulamak ve tescil sürecinizi güvenle başlatmak için Meslek Patent uzman kadromuzla iletişime geçebilirsiniz. Ekrandaki whatsapp ikonuna tıklayarak hemen bilgi alabilir veya ayrıntılı bilgi almak için 0533 560 4808 telefon üzerinden bizimle iletişime geçebilir. İletişim bilgilerimiz için tıklayın.
